Szarlotka fit pod koniec sierpnia może smakować jak klasyczne ciasto, choć nie wymaga ani białej mąki, ani dosypywania cukru do jabłek. Podstawą jest cienki spód z płatków owsianych, a główną część deseru stanowią jabłka z cynamonem, które podczas pieczenia miękną i tworzą naturalnie słodkie nadzienie.
- Szarlotka bez cukru czy bez dodatku cukru? To nie jest dokładnie to samo
- Składniki na szarlotkę fit na owsianym spodzie
- Przepis na szarlotkę bez cukru krok po kroku
- Jakie jabłka wybrać pod koniec lata
- Dlaczego płatki owsiane dobrze sprawdzają się zamiast białej mąki
- Czy całkowite pominięcie cukru rzeczywiście ma znaczenie
- Jak przechowywać szarlotkę na owsianym spodzie
Koniec lata to dobry moment na taki przepis także ze względu na sezonowość. Państwowa Inspekcja Sanitarna wymienia wśród owoców dostępnych w sierpniu właśnie jabłka, w tym wczesne odmiany. Dzięki temu ciasto można przygotować z krajowych owoców, które nie muszą być długo przechowywane.
W przepisie nie ma dodanego cukru, miodu, syropu klonowego ani daktyli. Słodycz pochodzi przede wszystkim z samych jabłek. Jeżeli owoce są bardzo kwaśne, lepiej połączyć je ze słodszą odmianą niż zasypywać nadzienie cukrem.
Szarlotka bez cukru czy bez dodatku cukru? To nie jest dokładnie to samo
W języku potocznym określenie szarlotka bez cukru jest powszechnie używane dla ciasta, do którego nie dosypano cukru. Z żywieniowego i prawnego punktu widzenia precyzyjniejsze jest jednak określenie „bez dodatku cukru”, ponieważ jabłka naturalnie zawierają cukry.
GIS wskazuje, że określenie „nie zawiera cukrów” można stosować wyłącznie wtedy, gdy produkt ma nie więcej niż 0,5 g cukrów na 100 g lub 100 ml. Przy deserze z dużą ilością jabłek taki warunek nie będzie spełniony.
„Jeżeli cukry występują naturalnie w środku spożywczym, na etykiecie powinna się również znaleźć […] informacja: «ZAWIERA NATURALNIE WYSTĘPUJĄCE CUKRY».”
— Główny Inspektorat Sanitarny.
Dlatego w samym przepisie najtrafniej mówić o szarlotce bez dodatku cukru, nawet jeśli użytkownicy Google częściej wyszukują krótsze hasło „szarlotka bez cukru”.
Składniki na szarlotkę fit na owsianym spodzie
Podane ilości wystarczą na tortownicę o średnicy około 22 cm lub niewielką formę około 20 × 20 cm. Z ciasta wychodzi 8–10 porcji.
| Część ciasta | Składniki |
|---|---|
| Owsiany spód | 180 g płatków owsianych, 1 jajko, 90 g skyru lub gęstego jogurtu naturalnego, 35 g oleju rzepakowego albo roztopionego masła, 1 łyżeczka proszku do pieczenia, szczypta soli |
| Nadzienie | 900 g jabłek przed obraniem, 2 łyżeczki cynamonu, 1 łyżka soku z cytryny, 1 płaska łyżka skrobi ziemniaczanej |
| Opcjonalnie | wanilia, kardamon, 1–2 łyżki płatków migdałowych |
Najlepiej użyć zwykłych płatków górskich i zmielić je w blenderze na grubą mąkę. Nie trzeba uzyskiwać idealnie gładkiego proszku — drobne fragmenty płatków poprawiają strukturę spodu.
Przepis na szarlotkę bez cukru krok po kroku
Przygotowanie szarlotki na owsianym spodzie nie wymaga osobnego podpiekania jabłek przez kilkadziesiąt minut. Najważniejsze jest natomiast kontrolowanie ilości soku, ponieważ bardzo soczyste owoce mogą rozmiękczyć spód.
- Piekarnik rozgrzej do 180°C, grzanie góra–dół.
- Płatki owsiane zmiel na mąkę. Dodaj proszek do pieczenia i sól.
- W osobnym naczyniu wymieszaj jajko, skyr oraz olej. Połącz z płatkami.
- Zagnieć tylko do momentu powstania zwartego, lekko wilgotnego ciasta. Jeżeli masa jest bardzo sucha, dodaj 1–2 łyżki jogurtu.
- Formę wyłóż papierem do pieczenia. Około 80% ciasta rozprowadź na dnie, mocno dociskając dłonią lub spodem szklanki.
- Jabłka obierz. Około połowę zetrzyj na dużych oczkach, pozostałe pokrój w cienkie plasterki albo niewielką kostkę.
- Wymieszaj owoce z cynamonem i sokiem z cytryny. Jeżeli wypuściły dużo soku, dodaj skrobię ziemniaczaną.
- Rozłóż jabłka na spodzie. Pozostałą część ciasta porwij na niewielkie kawałki i rozrzuć na powierzchni jak kruszonkę.
- Piecz około 40–45 minut. Wierzch powinien być wyraźnie złoty, a jabłka miękkie.
- Po wyjęciu z piekarnika pozostaw ciasto przynajmniej na 30 minut.
Nie należy kroić szarlotki natychmiast po upieczeniu. Gorące jabłka zawierają dużo płynu, a skrobia stabilizuje nadzienie dopiero podczas stygnięcia.
Jakie jabłka wybrać pod koniec lata
Sierpień jest już okresem pojawiania się wczesnych krajowych jabłek. Oficjalne materiały sanitarne zaliczają „jabłka (wczesne odmiany)” do owoców sezonowych tego miesiąca. We wrześniu oferta staje się jeszcze szersza, ponieważ wiele polskich owoców osiąga wtedy pełnię sezonu.
Do szarlotki nie trzeba szukać jednej konkretnej odmiany. Liczą się dwie cechy: kwasowość i struktura miąższu.
| Rodzaj jabłka | Efekt w szarlotce |
| Kwaśne i twarde | bardziej wyrazisty smak, kawałki zachowują strukturę |
| Słodkie i zwarte | mniej potrzeby dodatkowego słodzenia |
| Bardzo miękkie | szybko zmieniają się w mus |
| Bardzo soczyste | wymagają odparowania albo niewielkiej ilości skrobi |
Dobrym rozwiązaniem jest połączenie dwóch typów: około 2/3 twardszych, lekko kwaśnych jabłek i 1/3 słodszych. Dzięki temu nadzienie pozostaje owocowe, a jednocześnie nie wymaga cukru.
Dlaczego płatki owsiane dobrze sprawdzają się zamiast białej mąki
Płatki owsiane dają bardziej zwartą, lekko orzechową podstawę niż klasyczne kruche ciasto. Zawierają również błonnik, w tym beta-glukany. Harvard T.H. Chan School of Public Health wskazuje, że owies jest źródłem beta-glukanu, czyli rozpuszczalnego błonnika, a mniej przetworzone produkty owsiane mogą mieć niższy ładunek glikemiczny niż silnie przetworzone odmiany instant.
„Beta-glucan fiber may help to prevent sharp rises in blood sugar and insulin levels after eating a meal.”
— Harvard T.H. Chan School of Public Health.
Nie oznacza to, że ciasto automatycznie staje się produktem niskokalorycznym. Nadal zawiera tłuszcz, płatki, jajko oraz naturalne cukry z owoców. Różnica polega przede wszystkim na składzie: zamiast dużej ilości cukru i klasycznego kruchego spodu mamy dominujący udział jabłek oraz owsa.
Przy podziale na 10 kawałków jedna porcja przygotowana według powyższego przepisu będzie miała orientacyjnie około 160–180 kcal. Konkretna wartość zmieni się w zależności od użytego jogurtu, tłuszczu, wielkości jajka i odmiany jabłek.
Czy całkowite pominięcie cukru rzeczywiście ma znaczenie
WHO zaleca, aby zarówno dorośli, jak i dzieci ograniczali cukry wolne do mniej niż 10% całkowitej podaży energii. Organizacja sugeruje dalsze ograniczenie poniżej 5%, które może przynosić dodatkowe korzyści zdrowotne.
„A further reduction to below 5% […] would provide additional health benefits.”
— World Health Organization.
Cukry naturalnie obecne w świeżych, nieprzetworzonych owocach nie są traktowane w tych zaleceniach tak samo jak cukier dodany do deserów czy napojów. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej podkreśla tę różnicę przy omawianiu zaleceń WHO.
W praktyce fit szarlotka z jabłkami ma więc sens przede wszystkim wtedy, gdy rzeczywiście zastępuje deser z dużą ilością dodanego cukru, a nie gdy słowo „fit” staje się jedynie etykietą dla równie kalorycznego wypieku.
Jak przechowywać szarlotkę na owsianym spodzie
Po całkowitym wystudzeniu ciasto najlepiej umieścić w zamkniętym pojemniku. Ze względu na dużą ilość wilgotnego nadzienia i obecność nabiału w spodzie praktyczniejsza będzie lodówka niż pozostawianie wypieku przez kilka dni na kuchennym blacie.
Przed podaniem kawałek można podgrzać przez kilka minut w piekarniku lub krótko w kuchence mikrofalowej. Owsiany spód po schłodzeniu staje się bardziej zwarty, dlatego ciepła porcja będzie miała delikatniejszą strukturę.
Najczęstsze pytania
Czy szarlotka bez cukru jest naprawdę słodka?
Tak, jeśli wykorzystane jabłka są dojrzałe i przynajmniej część z nich ma naturalnie słodki smak. Przy bardzo kwaśnych owocach najlepiej wymieszać je ze słodszymi, zamiast od razu dodawać cukier.
Czy można zrobić ten przepis bez blendera?
Tak. Można użyć gotowej mąki owsianej w takiej samej ilości. Spód będzie nieco bardziej jednolity.
Czy płatki owsiane trzeba wcześniej namaczać?
Nie. Wilgoć z jajka, skyru i tłuszczu wystarcza do związania spodu podczas pieczenia.
Dlaczego spód wyszedł mokry?
Najczęstszą przyczyną jest nadmiar soku z jabłek. Bardzo soczyste owoce warto lekko odcisnąć lub wymieszać z łyżką skrobi ziemniaczanej.
Czy można zrobić szarlotkę bez jajka?
Można, ale trzeba zmienić proporcje. Jajko można zastąpić około 50–60 g dodatkowego gęstego jogurtu, jednak spód będzie bardziej kruchy i mniej zwarty.
Czy można zamrozić szarlotkę fit?
Tak. Najwygodniej zamrozić całkowicie wystudzone, pojedyncze porcje. Po rozmrożeniu najlepiej podgrzać je kilka minut w piekarniku, aby owsiany spód odzyskał lepszą strukturę.
Co podać do szarlotki bez dodatku cukru?
Najprostsza wersja nie potrzebuje dodatków. Jeśli deser ma być bardziej kremowy, można podać go z łyżką gęstego jogurtu naturalnego lub skyru z wanilią. Dzięki temu przepis na szarlotkę bez cukru pozostaje prosty i nie jest przykrywany bardzo słodkimi sosami.
