Krótka data, długa oszczędność — jak działają sklepy z przecenioną żywnością

Produkty z krótkim terminem przydatności coraz częściej zajmują osobne półki w supermarketach, dyskontach i sklepach internetowych. Pieczywo, nabiał, mięso, gotowe dania, warzywa czy artykuły suche mogą trafiać tam z obniżką tylko dlatego, że sprzedawca ma niewiele czasu na ich sprzedaż albo chce ograniczyć nadwyżkę magazynową.

Dla gospodarstwa domowego oznacza to możliwość realnego obniżenia rachunków za jedzenie, ale tylko wtedy, gdy zakup jest dopasowany do planu posiłków i zasad przechowywania. Żywność z krótką datą nie jest jedną kategorią produktów: kluczowa jest różnica między terminem „należy spożyć do” a datą „najlepiej spożyć przed”.

Dlaczego sklepy przeceniają żywność przed końcem terminu

Przecena pozwala sprzedawcy odzyskać część wartości produktu, który bez obniżki mógłby pozostać na półce. Dotyczy to zarówno produktów zbliżających się do końca oznaczonego terminu, jak i pieczywa z końca dnia, nadwyżek gastronomicznych, sezonowych opakowań czy towaru zamówionego w zbyt dużej ilości.

Mechanizm jest prosty. Im mniej czasu pozostało na sprzedaż produktu wymagającego szybkiego spożycia, tym trudniej sprzedać go w standardowej cenie. Obniżenie ceny zwiększa szansę, że towar zostanie kupiony przed utratą wartości handlowej.

W podobny sposób działa rynek cyfrowy. Too Good To Go łączy sklepy, piekarnie, restauracje i inne punkty posiadające niesprzedane nadwyżki z osobami gotowymi odebrać je w określonym czasie. Firma informuje, że w jej modelu Paczki Niespodzianki mogą być oferowane za 50–75% pierwotnej wartości detalicznej.

„Pomagamy użytkownikom ratować dobrą żywność przed zmarnowaniem” – opisuje swoją działalność Too Good To Go.

Krótki termin nie oznacza automatycznie produktu gorszej jakości; oznacza przede wszystkim mniej czasu na racjonalne wykorzystanie zakupu.

Najczęstsze źródła przecen to:

• zbliżający się termin przydatności lub minimalnej trwałości;
• nadwyżka towaru pod koniec dnia;
• zmiana asortymentu albo opakowania;
• duża dostawa przy niższym od prognozowanego popycie;
• produkty gastronomiczne przygotowane na konkretny dzień;
• owoce i warzywa wymagające szybkiego wykorzystania.

„Należy spożyć do” i „najlepiej spożyć przed” to nie to samo

Najważniejszą zasadą przy kupowaniu przecenionej żywności jest prawidłowe odczytywanie daty. Państwowa Inspekcja Sanitarna wyjaśnia, że „należy spożyć do” odnosi się do bezpieczeństwa żywności, natomiast „najlepiej spożyć przed” dotyczy przede wszystkim jej jakości.

Oznaczenie	Co oznacza	Co zrobić po upływie daty
Należy spożyć do	Termin związany z bezpieczeństwem produktu	Nie spożywać po wskazanej dacie
Najlepiej spożyć przed	Data minimalnej trwałości i optymalnej jakości	Ocenić stan produktu, jeśli był prawidłowo przechowywany
Najlepiej spożyć przed końcem	Data minimalnej trwałości podawana zwykle dla trwalszych produktów	Sprawdzić opakowanie, wygląd, zapach i właściwości produktu

Główny Inspektorat Sanitarny podkreśla tę różnicę także w informacjach dotyczących sprzedaży żywności. Przepisy i oznakowanie produktu mają znaczenie nie tylko dla konsumenta, lecz również dla tego, jak długo określony artykuł może pozostawać w obrocie.

„Należy spożyć do dotyczy bezpieczeństwa żywności” – wskazuje Państwowa Inspekcja Sanitarna.

EFSA podaje jako przykłady produktów oznaczanych terminem „use by” między innymi świeże mięso, ryby, gotowe sałatki i część produktów mlecznych. Produkty z takim oznaczeniem nie powinny być spożywane po wskazanej dacie, nawet jeśli wyglądają i pachną normalnie.

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku produktów „najlepiej spożyć przed”. EFSA wyjaśnia, że po tej dacie prawidłowo przechowywana żywność może nadal nadawać się do spożycia, choć z czasem może tracić smak, aromat, chrupkość albo inną cechę jakościową.

Przy produktach z terminem „należy spożyć do” test zapachu nie zastępuje daty bezpieczeństwa.

Ile można oszczędzić na przecenionej żywności

Nie ma jednej wartości obniżki obowiązującej wszystkie sklepy. Cena zależy od rodzaju produktu, czasu pozostałego do końca terminu, polityki sieci i wielkości nadwyżki. Model Too Good To Go pokazuje jednak skalę możliwych rabatów: platforma informuje o Paczkach Niespodziankach sprzedawanych za 50–75% pierwotnej wartości detalicznej.

Sama wysokość rabatu nie przesądza jednak o oszczędności. Produkt przeceniony z 12 zł do 6 zł daje korzyść tylko wtedy, gdy zostanie rzeczywiście wykorzystany. Jeżeli połowa trafi do kosza, atrakcyjna cena przestaje mieć znaczenie.

Dlatego tania żywność z krótkim terminem najlepiej sprawdza się przy produktach, dla których istnieje konkretny plan wykorzystania.

1. Nabiał kupowany na najbliższe śniadanie lub do przygotowania potrawy.
2. Mięso przeznaczone do ugotowania tego samego dnia albo zamrożenia przed upływem właściwego terminu.
3. Pieczywo przeznaczone do szybkiego spożycia lub zamrożenia.
4. Warzywa, które można wykorzystać do zupy, sosu, zapiekanki lub dania jednogarnkowego.
5. Produkty suche kupowane po obniżce z powodu zbliżającej się daty minimalnej trwałości.

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności informuje, że nieprawidłowe rozumienie oznaczeń dat może odpowiadać nawet za około 10% odpadów żywnościowych w Unii Europejskiej.

„Best before refers to quality” – przypomina EFSA, rozdzielając jakość produktu od terminu związanego z bezpieczeństwem.

Jak kupować produkty z krótką datą bez marnowania pieniędzy

Najlepszą strategią nie jest wyszukiwanie największych procentowych rabatów, lecz porównanie przeceny z rzeczywistymi potrzebami gospodarstwa domowego. Zakupy przecenionej żywności powinny zaczynać się od odpowiedzi na trzy pytania: kiedy produkt zostanie wykorzystany, gdzie będzie przechowywany i czy jego ilość odpowiada planowanym posiłkom.

Przed włożeniem przecenionego produktu do koszyka dobrze zastosować prosty schemat:

• sprawdzić, czy widnieje na nim „należy spożyć do”, czy „najlepiej spożyć przed”;
• ocenić stan opakowania;
• upewnić się, że możliwe będzie zachowanie wymaganej temperatury;
• określić dzień wykorzystania produktu;
• kupić tylko ilość możliwą do zjedzenia lub prawidłowego przechowania.

Sanepid zaleca podczas zakupów kontrolowanie dat, unikanie opakowań uszkodzonych, zabrudzonych lub wybrzuszonych oraz dobieranie wielkości porcji do rzeczywistych potrzeb gospodarstwa domowego.

Największa przecena nie jest oszczędnością, jeśli zakup wymusza kupienie większej ilości jedzenia niż można wykorzystać.

Kiedy zamrażarka zwiększa wartość przeceny

Zamrażanie może przedłużyć możliwość wykorzystania wielu produktów, ale decyzję trzeba podjąć odpowiednio wcześnie. EFSA wskazuje, że niektóre produkty można ugotować przed upływem terminu „należy spożyć do”, a następnie przechowywać zgodnie z odpowiednimi zasadami lub zamrozić.

Dobrym przykładem jest przecenione mięso kupione z myślą o posiłku zaplanowanym dopiero za kilka dni. Jeżeli produkt nadaje się do zamrożenia i zostanie zamrożony w odpowiednim momencie, krótki termin w sklepie nie musi oznaczać konieczności zjedzenia go tego samego wieczoru.

Nie każdy zakup wymaga jednak takiej strategii. Przeceniony jogurt, sałatka czy gotowe danie mogą mieć sens przede wszystkim wtedy, gdy zostaną wykorzystane niemal od razu.

Sklepy z przecenioną żywnością zmieniają sposób sprzedaży nadwyżek

Model sprzedaży nadwyżek nie ogranicza się już do półki oznaczonej żółtą etykietą. Sklepy z przecenioną żywnością funkcjonują także w modelu internetowym, magazynowym oraz poprzez aplikacje agregujące oferty wielu sprzedawców.

Too Good To Go pozwala między innymi sprawdzać dostępne Paczki Niespodzianki w lokalnych sklepach, piekarniach i punktach gastronomicznych, rezerwować je w aplikacji oraz odbierać w wyznaczonych godzinach.

Dla sprzedawcy taki system zamienia część potencjalnej straty w przychód. Dla kupującego głównym kompromisem jest mniejsza przewidywalność zawartości paczki albo ograniczony czas odbioru.

Model zakupu	Zaleta	Ograniczenie
Półka przecen w supermarkecie	Można obejrzeć i wybrać konkretny produkt	Oferta zależy od dnia i godziny
Paczka z nadwyżkami	Duża obniżka wartości całego zestawu	Zawartość może być częściowo niespodzianką
Przecena pieczywa pod koniec dnia	Niska cena produktu przeznaczonego do szybkiego użycia	Krótki czas zachowania optymalnej świeżości
Zakupy produktów z datą minimalnej trwałości	Możliwość przechowywania części artykułów dłużej	Konieczna prawidłowa ocena oznakowania i stanu produktu

Kiedy przecena faktycznie się opłaca

Ekonomicznie najlepsze zakupy powstają wtedy, gdy produkt z rabatem zastępuje pozycję, która i tak znalazłaby się w koszyku. Kupienie przecenionego jogurtu zamiast pełnopłatnego jogurtu to rzeczywista redukcja wydatku. Dołożenie trzech dodatkowych produktów tylko dlatego, że kosztują połowę ceny, zwiększa rachunek.

Dlatego oszczędzanie na jedzeniu przy użyciu przecen powinno opierać się na rotacji zapasów. Produkty o najkrótszym czasie wykorzystania trafiają na początek planu posiłków, a nowe zapasy nie powinny zasłaniać produktów kupionych wcześniej.

Praktyczna hierarchia jest prosta:

1. Najpierw żywność z terminem „należy spożyć do”.
2. Następnie otwarte produkty wymagające szybkiego wykorzystania.
3. Potem owoce, warzywa i pieczywo tracące świeżość.
4. Na końcu trwałe artykuły z datą minimalnej trwałości.

Takie podejście łączy cenę zakupu z rzeczywistym zużyciem produktu. Rabat staje się wtedy narzędziem kontroli budżetu, a nie powodem do zwiększania zapasów.

Najczęstsze pytania o przecenioną żywność

Czy jedzenie z krótką datą jest bezpieczne?

Tak, jeśli pozostaje w odpowiednim terminie, opakowanie jest prawidłowe, a produkt był przechowywany zgodnie z wymaganiami. Przy oznaczeniu „należy spożyć do” wskazanej daty nie należy przekraczać.

Czy można jeść produkt po dacie „najlepiej spożyć przed”?

Sama data minimalnej trwałości nie oznacza automatycznie, że następnego dnia produkt staje się niebezpieczny. Dotyczy przede wszystkim jakości, dlatego znaczenie mają warunki przechowywania, stan opakowania oraz właściwości produktu.

Czy produkty z krótką datą można zamrażać?

Wiele produktów można zamrozić, jeśli producent na to pozwala i zostaną zamrożone w odpowiednim czasie. Przy produktach oznaczonych „należy spożyć do” decyzji o dalszym przechowywaniu nie należy odkładać do momentu przekroczenia terminu.

Czy paczki z nadwyżkami są zawsze tańsze?

Platformy takie jak Too Good To Go oferują nadwyżki ze znacznymi obniżkami; firma podaje przedział 50–75% pierwotnej wartości detalicznej dla Paczek Niespodzianek. Ostateczna korzyść zależy jednak od tego, czy zawartość paczki zostanie wykorzystana.

Jak rozpoznać naprawdę opłacalną przecenę?

Najbardziej opłacalny jest produkt, który zastępuje planowany zakup, ma cenę wyraźnie niższą od standardowej i może zostać wykorzystany bez dodatkowych wydatków. Sam procent rabatu nie wystarcza, jeśli zakup zwiększa ilość wyrzucanego jedzenia.

Czy warto specjalnie jeździć do sklepów z przecenioną żywnością?

Ma to sens przede wszystkim wtedy, gdy dodatkowy dojazd nie pochłania większości oszczędności. Przy niewielkich zakupach bardziej efektywne bywają przeceny dostępne podczas zwykłych zakupów lub oferty nadwyżek z punktów znajdujących się w pobliżu.